Gần đây, chúng ta đã chứng kiến hai sự kiện tưởng chừng khác biệt nhưng lại phản ánh rõ nét thực trạng thị trường lao động trong bối cảnh cơ cấu ngành công nghiệp chuyển dịch từ kinh tế dịch vụ sang kinh tế nền tảng (platform economy). Đó là vụ việc một nhân viên trẻ tại chuỗi cửa hàng 'London Bagel Museum' tử vong do làm việc quá sức và cuộc tranh luận xã hội xoay quanh việc hạn chế giao hàng đêm khuya/rạng sáng của các công ty thương mại điện tử và logistics như Coupang.
Bản chất của cả hai sự kiện này đều chỉ ra một thực tế nghiệt ngã: lao động thì hiện hữu, nhưng quyền lợi của người lao động lại vắng bóng. Đây chỉ là những lát cắt được che giấu trong quá trình mở rộng của chủ nghĩa tư bản, phơi bày hiện thực của một thị trường lao động linh hoạt trong kỷ nguyên dịch vụ và sự mơ hồ của những người lao động nền tảng (platform workers) nằm ngoài khuôn khổ thể chế.
Vụ 'RunBeuMu' cho thấy sự phổ biến của các hình thức hợp đồng phi tiêu chuẩn và việc sử dụng đại trà lao động trẻ tuổi, hợp đồng ngắn hạn. Việc 96,8% nhân viên phục vụ và làm bánh là thanh niên hợp đồng ngắn hạn, cùng với sự gia tăng các đơn xin phê duyệt tai nạn lao động tỷ lệ thuận với việc mở rộng chi nhánh, không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên. Nó gợi nhớ đến kinh nghiệm của chúng ta trong vụ việc phái cử lao động bất hợp pháp tại Paris Baguette trước đây, cho thấy vấn đề này không còn chỉ giới hạn trong ngành sản xuất.
Tuy nhiên, thái độ của truyền thông và công chúng dường như đã thay đổi. Vài tháng trước, báo chí còn lên án việc giao hàng rạng sáng đang "vắt kiệt sức lao động" và khiến người lao động có ý định cực đoan cao gấp 3 lần. Giờ đây, những tiêu đề như "Những điều sẽ xảy ra nếu giao hàng rạng sáng biến mất" hay "20 triệu người tiêu dùng bị lấy làm con tin" lại tràn ngập, đặt sự tiện lợi của người tiêu dùng và hệ sinh thái lên trên tính mạng và sức khỏe người lao động.
Các tập đoàn nền tảng như Coupang hay Baedal Minjok đang đứng đầu trong danh sách tai nạn lao động gây tử vong. Trong nửa đầu năm nay, các công ty nền tảng chiếm một nửa trong số 10 công ty hàng đầu về tai nạn chết người, với 68% (1.694 người) trong tổng số 2.490 người tử vong. Chúng ta không thể tiếp tục dung thứ cho những công việc phá hoại sức khỏe và cuộc sống của người lao động. Cần phải đối mặt với sự thật rằng, đằng sau sự tiện lợi của giao hàng nhanh và giá rẻ là sinh mạng của một ai đó đang phải đánh đổi.
Trong khi các công việc truyền thống có giới hạn rõ ràng về công việc và thời gian làm việc, tạo ra ranh giới rõ ràng giữa công việc và cuộc sống, thì những người lao động nền tảng và lao động tự do (freelancer) phải liên tục tìm kiếm việc làm vào ban ngày, ban đêm và thậm chí rạng sáng để kiếm sống. Nền tảng hoạt động 24/24, nhưng cuộc sống của những người làm việc trên đó lại vô cùng bấp bênh. Do thiếu việc làm chất lượng, khoảng 8,6 triệu người lao động độc lập (independent contractors) dưới hình thức cá nhân kinh doanh đang bị loại trừ khỏi các quyền cơ bản được hiến pháp bảo vệ, từ tìm kiếm việc làm, thất nghiệp cho đến thai sản, nuôi con, chăm sóc người thân, bệnh tật và sức khỏe. Họ không được bảo vệ khi phải đối mặt với các hợp đồng thiếu minh bạch, bất công hoặc bị đối xử không đúng đắn.
Mặc dù vậy, không phải là không có giải pháp. Chúng ta cần thiết lập một tiêu chuẩn tối thiểu về bảo hộ xã hội áp dụng phổ quát cho tất cả những người làm việc. Cần áp dụng các biện pháp bảo vệ người lao động nền tảng, sức khỏe, an toàn lao động và lưới an sinh xã hội mà Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Liên minh châu Âu (EU) đã đề xuất. Do đó, việc ban hành "Luật Cơ bản về Mọi Người Lao Động" đã được trình lên Quốc hội khóa 22 là điều cần thiết hơn bao giờ hết. Để có chính sách hiệu quả, cần có dữ liệu khách quan và thống kê quốc gia. Đã đến lúc phải trao quyền công dân xã hội cho những người tuy có lao động nhưng lại không có quyền lợi.
Gần đây, chúng ta đã chứng kiến hai sự kiện tưởng chừng khác biệt nhưng lại phản ánh rõ nét thực trạng thị trường lao động trong bối cảnh cơ cấu ngành công nghiệp chuyển dịch từ kinh tế dịch vụ sang kinh tế nền tảng (platform economy). Đó là vụ việc một nhân viên trẻ tại chuỗi cửa hàng 'London Bagel Museum' tử vong do làm việc quá sức và cuộc tranh luận xã hội xoay quanh việc hạn chế giao hàng đêm khuya/rạng sáng của các công ty thương mại điện tử và logistics như Coupang.
Bản chất của cả hai sự kiện này đều chỉ ra một thực tế nghiệt ngã: lao động thì hiện hữu, nhưng quyền lợi của người lao động lại vắng bóng. Đây chỉ là những lát cắt được che giấu trong quá trình mở rộng của chủ nghĩa tư bản, phơi bày hiện thực của một thị trường lao động linh hoạt trong kỷ nguyên dịch vụ và sự mơ hồ của những người lao động nền tảng (platform workers) nằm ngoài khuôn khổ thể chế.
Vụ 'RunBeuMu' cho thấy sự phổ biến của các hình thức hợp đồng phi tiêu chuẩn và việc sử dụng đại trà lao động trẻ tuổi, hợp đồng ngắn hạn. Việc 96,8% nhân viên phục vụ và làm bánh là thanh niên hợp đồng ngắn hạn, cùng với sự gia tăng các đơn xin phê duyệt tai nạn lao động tỷ lệ thuận với việc mở rộng chi nhánh, không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên. Nó gợi nhớ đến kinh nghiệm của chúng ta trong vụ việc phái cử lao động bất hợp pháp tại Paris Baguette trước đây, cho thấy vấn đề này không còn chỉ giới hạn trong ngành sản xuất.
Tuy nhiên, thái độ của truyền thông và công chúng dường như đã thay đổi. Vài tháng trước, báo chí còn lên án việc giao hàng rạng sáng đang "vắt kiệt sức lao động" và khiến người lao động có ý định cực đoan cao gấp 3 lần. Giờ đây, những tiêu đề như "Những điều sẽ xảy ra nếu giao hàng rạng sáng biến mất" hay "20 triệu người tiêu dùng bị lấy làm con tin" lại tràn ngập, đặt sự tiện lợi của người tiêu dùng và hệ sinh thái lên trên tính mạng và sức khỏe người lao động.
Các tập đoàn nền tảng như Coupang hay Baedal Minjok đang đứng đầu trong danh sách tai nạn lao động gây tử vong. Trong nửa đầu năm nay, các công ty nền tảng chiếm một nửa trong số 10 công ty hàng đầu về tai nạn chết người, với 68% (1.694 người) trong tổng số 2.490 người tử vong. Chúng ta không thể tiếp tục dung thứ cho những công việc phá hoại sức khỏe và cuộc sống của người lao động. Cần phải đối mặt với sự thật rằng, đằng sau sự tiện lợi của giao hàng nhanh và giá rẻ là sinh mạng của một ai đó đang phải đánh đổi.
Trong khi các công việc truyền thống có giới hạn rõ ràng về công việc và thời gian làm việc, tạo ra ranh giới rõ ràng giữa công việc và cuộc sống, thì những người lao động nền tảng và lao động tự do (freelancer) phải liên tục tìm kiếm việc làm vào ban ngày, ban đêm và thậm chí rạng sáng để kiếm sống. Nền tảng hoạt động 24/24, nhưng cuộc sống của những người làm việc trên đó lại vô cùng bấp bênh. Do thiếu việc làm chất lượng, khoảng 8,6 triệu người lao động độc lập (independent contractors) dưới hình thức cá nhân kinh doanh đang bị loại trừ khỏi các quyền cơ bản được hiến pháp bảo vệ, từ tìm kiếm việc làm, thất nghiệp cho đến thai sản, nuôi con, chăm sóc người thân, bệnh tật và sức khỏe. Họ không được bảo vệ khi phải đối mặt với các hợp đồng thiếu minh bạch, bất công hoặc bị đối xử không đúng đắn.
Mặc dù vậy, không phải là không có giải pháp. Chúng ta cần thiết lập một tiêu chuẩn tối thiểu về bảo hộ xã hội áp dụng phổ quát cho tất cả những người làm việc. Cần áp dụng các biện pháp bảo vệ người lao động nền tảng, sức khỏe, an toàn lao động và lưới an sinh xã hội mà Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Liên minh châu Âu (EU) đã đề xuất. Do đó, việc ban hành "Luật Cơ bản về Mọi Người Lao Động" đã được trình lên Quốc hội khóa 22 là điều cần thiết hơn bao giờ hết. Để có chính sách hiệu quả, cần có dữ liệu khách quan và thống kê quốc gia. Đã đến lúc phải trao quyền công dân xã hội cho những người tuy có lao động nhưng lại không có quyền lợi.