Việc Chính phủ Việt Nam trình Quốc hội đề xuất hợp nhất ba Chương trình Mục tiêu Quốc gia (CTMTQG) hiện hành — Xây dựng Nông thôn mới, Giảm nghèo Bền vững, và Phát triển Kinh tế - Xã hội Vùng đồng bào Dân tộc thiểu số và Miền núi — thành một chương trình duy nhất đang mở ra một giai đoạn mới đầy hứa hẹn. Quyết định này không chỉ là một thay đổi về mặt hành chính mà còn là một bước đi chiến lược, thể hiện quyết tâm cao nhất của Đảng và Nhà nước nhằm đạt được mục tiêu chung: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh."
Theo ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương, sự hợp nhất này được kỳ vọng sẽ tạo ra đòn bẩy mạnh mẽ hơn, đặc biệt cho các cộng đồng dân tộc thiểu số để mở rộng cơ hội và thực hiện giảm nghèo một cách bền vững. Đây chính là chìa khóa để giải quyết vấn đề cốt lõi: sự chênh lệch phát triển và đói nghèo dai dẳng tại các vùng khó khăn.
Các đánh giá hiện tại chỉ ra một thực tế không thể chối cãi: nghèo đói vẫn tập trung chủ yếu ở các khu vực sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong khi chương trình giảm nghèo trước đây được triển khai trên phạm vi toàn quốc, chương trình hợp nhất mới sẽ ưu tiên rõ rệt cho các cộng đồng này.
Sự phát triển của chương trình Nông thôn mới (NTM) trong hơn 15 năm qua đã gặt hái được những thành tựu lịch sử, đặc biệt ở các vùng có điều kiện thuận lợi. Tính đến tháng 6 năm 2025, đã có 6.084 trên tổng số 7.669 xã (tương đương 79,3%) trên cả nước đạt chuẩn NTM. Mức thu nhập bình quân đầu người ở khu vực nông thôn đạt khoảng 54 triệu VNĐ (khoảng 2.046 USD) trong năm 2024, và tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm mạnh, khoảng 1,93% hàng năm. Cơ sở hạ tầng nông thôn đã có bước đột phá, với hơn 90% các thôn, bản đã được kết nối bằng đường trải nhựa hoặc bê tông.
Tuy nhiên, những thành tựu này chưa đồng đều. Các khu vực có đông dân tộc thiểu số sinh sống và các vùng đặc biệt khó khăn vẫn cần sự đầu tư tập trung và mạnh mẽ hơn. Việc hợp nhất ba chương trình cho phép dồn nén nguồn lực mạnh mẽ hơn, tập trung vào các khu vực dễ bị tổn thương này. Đáng chú ý, chương trình mới sẽ kéo dài thời gian tập trung nguồn lực cho khu vực dân tộc thiểu số đến năm 2035, thay vì chỉ đến năm 2030 như kế hoạch riêng lẻ trước đây.
Việc hợp nhất CTMTQG không chỉ vì mục tiêu tài chính mà còn nhằm nâng cao hiệu quả thực thi và giảm thiểu sự chồng chéo trong quản lý và điều hành. Trong quá khứ, việc quản lý ba chương trình riêng biệt thường dẫn đến sự phân tán nguồn lực, thủ tục hành chính phức tạp và đôi khi gây khó khăn cho việc triển khai đồng bộ ở cấp cơ sở.
Theo các chuyên gia, sự hợp nhất này sẽ giúp:
Hợp lý hóa hành chính (Streamline administration): Giảm bớt các khâu trung gian, hồ sơ, thủ tục rườm rà, cho phép hỗ trợ đến tay người dân một cách kịp thời và thực chất hơn.
Tăng cường tính liên kết: Đảm bảo các hoạt động giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội ở vùng dân tộc thiểu số được gắn kết chặt chẽ với các tiêu chí xây dựng Nông thôn mới (về hạ tầng, môi trường, văn hóa, và thu nhập).
Tăng cường tính tự chủ địa phương: Đề xuất áp dụng cơ chế khoán ngân sách theo tổng mục tiêu đầu ra (lump-sum budget mechanism). Điều này có nghĩa là Chính phủ Trung ương sẽ phân bổ tổng nguồn vốn (bao gồm cả chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển) cho mỗi tỉnh dựa trên mục tiêu đầu ra đã cam kết. Các tỉnh, thành phố sẽ có quyền tự chủ cao hơn trong việc phân bổ nguồn lực này cho các địa phương và nhiệm vụ cụ thể.
Một điểm nhấn quan trọng trong giai đoạn mới này là yêu cầu tạo ra các động lực kinh tế bền vững và nâng cao thu nhập thực tế cho người dân. Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), kết hợp với các sáng kiến du lịch nông thôn, đã phát huy hiệu quả mạnh mẽ trong 15 năm qua.
OCOP đã giúp khai mở tiềm năng địa phương, nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam thông qua việc chuẩn hóa quy trình, chất lượng và thương hiệu. Sự kết hợp giữa OCOP và Du lịch nông thôn đã hình thành nên các làng du lịch hấp dẫn, tạo ra việc làm phi nông nghiệp, thu hút du khách, từ đó cải thiện thu nhập và khuyến khích cộng đồng tham gia bảo tồn cảnh quan, môi trường và bản sắc văn hóa.
Để đảm bảo chương trình hợp nhất sắp tới được triển khai hiệu quả, ông Phương Đình Anh khuyến nghị các cơ quan chức năng cần nhanh chóng ban hành khung quản lý và thực hiện rõ ràng sau khi ba CTMTQG được sáp nhập. Đồng thời, cần rà soát, cải tiến và ban hành các cơ chế chuyên biệt cho các dự án phát triển sản xuất quy mô nhỏ và các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng có độ phức tạp thấp. Theo đó, Nhà nước sẽ tài trợ một phần chi phí, còn cộng đồng đóng góp phần còn lại và tham gia giám sát.
Tóm lại, việc hợp nhất ba CTMTQG là một quyết định mang tính chiến lược, thể hiện sự ưu tiên cao nhất của Việt Nam đối với việc xoá đói giảm nghèo bền vững, đặc biệt là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là cơ hội để tối ưu hoá nguồn lực, tăng cường hiệu quả quản trị và đảm bảo không một người dân, một cộng đồng nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình xây dựng một quốc gia thịnh vượng và hạnh phúc.
Việc Chính phủ Việt Nam trình Quốc hội đề xuất hợp nhất ba Chương trình Mục tiêu Quốc gia (CTMTQG) hiện hành — Xây dựng Nông thôn mới, Giảm nghèo Bền vững, và Phát triển Kinh tế - Xã hội Vùng đồng bào Dân tộc thiểu số và Miền núi — thành một chương trình duy nhất đang mở ra một giai đoạn mới đầy hứa hẹn. Quyết định này không chỉ là một thay đổi về mặt hành chính mà còn là một bước đi chiến lược, thể hiện quyết tâm cao nhất của Đảng và Nhà nước nhằm đạt được mục tiêu chung: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh."
Theo ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương, sự hợp nhất này được kỳ vọng sẽ tạo ra đòn bẩy mạnh mẽ hơn, đặc biệt cho các cộng đồng dân tộc thiểu số để mở rộng cơ hội và thực hiện giảm nghèo một cách bền vững. Đây chính là chìa khóa để giải quyết vấn đề cốt lõi: sự chênh lệch phát triển và đói nghèo dai dẳng tại các vùng khó khăn.
Các đánh giá hiện tại chỉ ra một thực tế không thể chối cãi: nghèo đói vẫn tập trung chủ yếu ở các khu vực sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong khi chương trình giảm nghèo trước đây được triển khai trên phạm vi toàn quốc, chương trình hợp nhất mới sẽ ưu tiên rõ rệt cho các cộng đồng này.
Sự phát triển của chương trình Nông thôn mới (NTM) trong hơn 15 năm qua đã gặt hái được những thành tựu lịch sử, đặc biệt ở các vùng có điều kiện thuận lợi. Tính đến tháng 6 năm 2025, đã có 6.084 trên tổng số 7.669 xã (tương đương 79,3%) trên cả nước đạt chuẩn NTM. Mức thu nhập bình quân đầu người ở khu vực nông thôn đạt khoảng 54 triệu VNĐ (khoảng 2.046 USD) trong năm 2024, và tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm mạnh, khoảng 1,93% hàng năm. Cơ sở hạ tầng nông thôn đã có bước đột phá, với hơn 90% các thôn, bản đã được kết nối bằng đường trải nhựa hoặc bê tông.
Tuy nhiên, những thành tựu này chưa đồng đều. Các khu vực có đông dân tộc thiểu số sinh sống và các vùng đặc biệt khó khăn vẫn cần sự đầu tư tập trung và mạnh mẽ hơn. Việc hợp nhất ba chương trình cho phép dồn nén nguồn lực mạnh mẽ hơn, tập trung vào các khu vực dễ bị tổn thương này. Đáng chú ý, chương trình mới sẽ kéo dài thời gian tập trung nguồn lực cho khu vực dân tộc thiểu số đến năm 2035, thay vì chỉ đến năm 2030 như kế hoạch riêng lẻ trước đây.
Việc hợp nhất CTMTQG không chỉ vì mục tiêu tài chính mà còn nhằm nâng cao hiệu quả thực thi và giảm thiểu sự chồng chéo trong quản lý và điều hành. Trong quá khứ, việc quản lý ba chương trình riêng biệt thường dẫn đến sự phân tán nguồn lực, thủ tục hành chính phức tạp và đôi khi gây khó khăn cho việc triển khai đồng bộ ở cấp cơ sở.
Theo các chuyên gia, sự hợp nhất này sẽ giúp:
Hợp lý hóa hành chính (Streamline administration): Giảm bớt các khâu trung gian, hồ sơ, thủ tục rườm rà, cho phép hỗ trợ đến tay người dân một cách kịp thời và thực chất hơn.
Tăng cường tính liên kết: Đảm bảo các hoạt động giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội ở vùng dân tộc thiểu số được gắn kết chặt chẽ với các tiêu chí xây dựng Nông thôn mới (về hạ tầng, môi trường, văn hóa, và thu nhập).
Tăng cường tính tự chủ địa phương: Đề xuất áp dụng cơ chế khoán ngân sách theo tổng mục tiêu đầu ra (lump-sum budget mechanism). Điều này có nghĩa là Chính phủ Trung ương sẽ phân bổ tổng nguồn vốn (bao gồm cả chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển) cho mỗi tỉnh dựa trên mục tiêu đầu ra đã cam kết. Các tỉnh, thành phố sẽ có quyền tự chủ cao hơn trong việc phân bổ nguồn lực này cho các địa phương và nhiệm vụ cụ thể.
Một điểm nhấn quan trọng trong giai đoạn mới này là yêu cầu tạo ra các động lực kinh tế bền vững và nâng cao thu nhập thực tế cho người dân. Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), kết hợp với các sáng kiến du lịch nông thôn, đã phát huy hiệu quả mạnh mẽ trong 15 năm qua.
OCOP đã giúp khai mở tiềm năng địa phương, nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam thông qua việc chuẩn hóa quy trình, chất lượng và thương hiệu. Sự kết hợp giữa OCOP và Du lịch nông thôn đã hình thành nên các làng du lịch hấp dẫn, tạo ra việc làm phi nông nghiệp, thu hút du khách, từ đó cải thiện thu nhập và khuyến khích cộng đồng tham gia bảo tồn cảnh quan, môi trường và bản sắc văn hóa.
Để đảm bảo chương trình hợp nhất sắp tới được triển khai hiệu quả, ông Phương Đình Anh khuyến nghị các cơ quan chức năng cần nhanh chóng ban hành khung quản lý và thực hiện rõ ràng sau khi ba CTMTQG được sáp nhập. Đồng thời, cần rà soát, cải tiến và ban hành các cơ chế chuyên biệt cho các dự án phát triển sản xuất quy mô nhỏ và các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng có độ phức tạp thấp. Theo đó, Nhà nước sẽ tài trợ một phần chi phí, còn cộng đồng đóng góp phần còn lại và tham gia giám sát.
Tóm lại, việc hợp nhất ba CTMTQG là một quyết định mang tính chiến lược, thể hiện sự ưu tiên cao nhất của Việt Nam đối với việc xoá đói giảm nghèo bền vững, đặc biệt là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là cơ hội để tối ưu hoá nguồn lực, tăng cường hiệu quả quản trị và đảm bảo không một người dân, một cộng đồng nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình xây dựng một quốc gia thịnh vượng và hạnh phúc.